Kary i odpowiedzialność za brak przeglądów budowlanych

Brak obowiązkowych kontroli okresowych z art. 62 Prawa budowlanego to nie tylko formalne uchybienie. W zależności od skali zaniedbania i jego skutków właściciel lub zarządca może ponieść odpowiedzialność wykroczeniową, karną, administracyjną i cywilną — czasem kilka z nich równocześnie. Poniżej wyjaśniamy, co konkretnie grozi, na jakiej podstawie i kogo dotyczy.

Obowiązek wynika wprost z ustawy

Obowiązek przeprowadzania kontroli okresowych wynika wprost z mocy ustawy, a nie z decyzji administracyjnej. Właściciel lub zarządca nie może bronić się argumentem, że nikt wcześniej nie wydał mu nakazu ani nie zwrócił uwagi na zaniedbanie. Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie potwierdzał, że uchybienie tym obowiązkom rodzi odpowiedzialność niezależnie od wcześniejszej interwencji organu.

Grzywna za brak kontroli — art. 93 pkt 8

Podstawowa sankcja za niewykonanie obowiązkowej kontroli okresowej to kara grzywny na podstawie art. 93 pkt 8 Prawa budowlanego. Niewykonanie kontroli, o której mowa w art. 62 ust. 1, stanowi wykroczenie. Pracownicy organów nadzoru budowlanego są uprawnieni do nakładania grzywien w drodze mandatu karnego za wykroczenia z art. 93. Karze grzywny podlega również osoba wykonująca kontrolę, która nie dopełni obowiązku przesłania protokołu w przypadkach przewidzianych ustawą (art. 93 pkt 9a), a także ten, kto nie przechowuje wymaganej dokumentacji lub nie prowadzi książki obiektu budowlanego.

Odpowiedzialność karna — art. 91a

Poważniejsza w skutkach jest odpowiedzialność z art. 91a Prawa budowlanego. Kto nie spełnia określonego w art. 61 obowiązku utrzymania obiektu w należytym stanie technicznym — co obejmuje także niezapewnienie wykonania kontroli okresowej — użytkuje obiekt niezgodnie z przepisami lub nie zapewnia bezpieczeństwa jego użytkowania, podlega:

• grzywnie nie mniejszej niż 100 stawek dziennych,
• karze ograniczenia wolności,
• albo karze pozbawienia wolności do roku.

Jest to przestępstwo formalne — do jego popełnienia nie jest konieczne wystąpienie szkody. Sama sytuacja, w której obiekt nie jest utrzymywany w należytym stanie (np. odpadają fragmenty elewacji), może wystarczyć do pociągnięcia do odpowiedzialności, nawet jeśli nikt jeszcze nie ucierpiał.

Sankcje administracyjne i zakaz użytkowania

Organ nadzoru budowlanego dysponuje narzędziami administracyjnymi niezależnymi od grzywien. W razie stwierdzenia nieodpowiedniego stanu technicznego obiektu mogącego zagrażać życiu, zdrowiu, mieniu lub środowisku organ może nakazać przeprowadzenie kontroli w wyznaczonym terminie (art. 62 ust. 3), żądać ekspertyzy stanu technicznego, wydać decyzję o zakazie użytkowania obiektu, a w razie podejrzenia przestępstwa — skierować sprawę do prokuratury. Nakaz wykonania zaległej kontroli może być egzekwowany pod rygorem grzywny, nakładanej w postępowaniu egzekucyjnym wielokrotnie aż do wykonania obowiązku.

Odpowiedzialność cywilna i karna za skutki zaniedbania

Jeżeli wskutek zaniechania przeglądu dojdzie do wypadku — odpadnięcia fragmentu elewacji na przechodnia, pożaru od niesprawnej instalacji elektrycznej czy wybuchu instalacji gazowej — właściciel lub zarządca ponosi pełną odpowiedzialność cywilną za szkodę, a w grę może wchodzić również odpowiedzialność karna na podstawie Kodeksu karnego. Odrębną sankcją objęte jest nieusunięcie stwierdzonych podczas kontroli uszkodzeń lub braków mogących spowodować niebezpieczeństwo — zgodnie z art. 92 ust. 1 pkt 2 grozi za to kara aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny.

Kto wykonuje kontrolę bez uprawnień

Odpowiedzialność karna grozi również osobie, która przeprowadza kontrole okresowe bez wymaganych uprawnień budowlanych lub bez prawa wykonywania samodzielnej funkcji technicznej w budownictwie. Zlecając przegląd, warto upewnić się, że wykonawca dysponuje aktualnymi uprawnieniami i przynależnością do właściwej izby samorządu zawodowego.

Podsumowanie

Odpowiedzialność za brak przeglądów ma charakter warstwowy: od grzywny za samo niewykonanie kontroli (art. 93), przez przestępstwo formalne związane z nienależytym utrzymaniem obiektu (art. 91a), aż po pełną odpowiedzialność cywilną i karną, jeśli zaniedbanie doprowadzi do wypadku. Obowiązek istnieje niezależnie od jakiejkolwiek decyzji urzędu — a najtańszą formą zabezpieczenia jest terminowe wykonywanie kontroli i rzetelna dokumentacja.